GRAAN | ЗЕРНО

"Iedereen heeft altijd een keus. Systemen zijn om uit te breken."

Zaterdag is het zover, dan gaat het theaterstuk GRAAN | ЗЕРНО (zeg: zerno) in première in een monumentale graansilo in Assen. Onder begeleiding van regisseur Dirk Bruinsma van PEERGROUP schreef ik de tekst. Het was een lang, ingewikkeld en stevig zoekproces. Zoals altijd in mijn werk wilde ik veel: veel tijden, veel lagen, veel magie, veel speculatiefs en veel tijdloze ruimtes waarin allerlei tijden kunnen samenkomen.

Na veel veranderen, schaven, zoeken en herschrijven is het denk ik gelukt. Toon, tempo, vorm; tekst is allemaal leuk op papier, maar het verandert compleet van vorm zodra het uit de monden van acteurs komt en de vloer op gaat. Ik ben blij om onder de vleugels van Peergroup te hebben mogen leren, de afgelopen maanden.

Journalist Eric Nederkoorn van Dagblad van het Noorden kwam alvast langs om een kijkje te nemen.

GRAAN | ЗЕРНО vertelt het verhaal over drie mensen op een stuk graanland en beslaat een eeuw aan Oekraïense verhalen. Inclusief een verhaal over de toekomst, waarin Oekraïne bevrijd is en de jonge Halyna teruggaat naar het veld van haar moeder om daar de mijnen op te ruimen, op naar een nieuwe start. Terwijl zij begint op te ruimen, verschijnt het verleden via een gat in de aarde. Haar moeder, Ana, staat opeens naast haar en is teruggeworpen naar de oogst van juli 2022, de tijd waarin zij en haar man Artem moeten beslissen: blijven we op ons land tot de vijand te dichtbij is of gaan we? Als Ana net een beetje gewend is dat zij is teruggeworpen naar haar verleden, kruipt betovergrootvader (of is hij dat wel?) Mykhailo uit het gat. Hij zit meteen weer vast in de jaren dertig: de jaren van de Stalin-terreur, de collectivisatie en de grote hongersnood (de Holodomor genaamd) en ontvangt constant brieven die hij voor moet lezen anders begint het gat te schreeuwen. De graangeschiedenis van Oekraïne drijft stukje bij beetje boven: het is nooit anders geweest, iedereen wil de macht over deze zwarte, extreem vruchtbare aarde, en wie op die aarde woont, zit klem.

Het schrijven van GRAAN | ЗЕРНО vereiste van mij dat ik via deze drie personages de geschiedenis van Oekraïne en graan vertel: geschiedenis gaat op persoonlijk vlak vaak over intrige, verlies, hoop en verraad. Over keuzes, eindeloze ingewikkelde keuzes. “Uitbreken betekende de dood. Ik zat vast, vast, klem, sorry. Het spijt me. Het spijt me, het spijt me, het spijt me,” zegt Mykhailo in het stuk. Ik denk dat we inmiddels in eenzelfde soort tijd zijn beland als Mykhailo, op een bepaalde manier in ieder geval. We leven in een tijd van druk, opkomende repressie en staan soms voor belangrijke keuzes: die van verzetten, zwijgen of meelopen.

Het beitelen aan de drie wegen van de personages was een lang, intens, vreemd en soms verdrietig proces. Zeker toen Halyna (en ik ga niet spoilen op welk moment, kom dan vooral naar de voorstelling kijken) op papier opeens zei: ‘de oorlog is voorbij.’ Het is de meest absurde zin die ik in deze elf jaar geweld in Oekraïne heb opgeschreven. Ik moest er van huilen toen die zin op mijn scherm stond, zwart op wit, als een fictie, een realiteit die nog heel ver weg voelt.

De realiteit is namelijk heel anders: boeren in Oekraïne worden opzettelijk aangevallen door Russen. Land wordt bemijnd zodra het bezet is, varkensboerderijen worden gebombardeerd (met duizenden dode dieren tot gevolg) en boeren worden op individueel achternagejaagd met drones. Deze week werd een zeer bekende boer uit de Cherson regio nog vermoord door een Russische drone, terwijl hij gewoon aan het oogsten was. De boer, Oleksandr, moest al maanden zijn veld op met een dronedetector in de ene hand, en een geweer in de andere. Caolanreports, een jonge journalist die permanent terug verhuisde naar Oekraïne na de invasie om verslag te doen van de oorlog, vertelt in deze video het een en ander over de situatie van boeren in deze oorlogstijd.

Er is zoveel meer te vertellen over wat er allemaal achter dit theaterstuk schuilt. En hoe erg ik het ook zou willen: je haalt de tijd nooit in met kunst, en je haalt de toekomst er niet mee dichterbij.

Anyway. Kijk ze hieronder nou eens spelen, de acteurs Charlie Panneman (rechts), Dora Groothof (links) en René Groothof (in het gat, het gat! Het leukste fysieke element van deze voorstelling!). Ze spelen op een rond veld, gat in het midden, met aan alle kanten publiek. In een fantastische monumentale silo. In Assen. Met live muziek van de briljante Dobrawa Czocher.

En na de voorstelling is er bier, door Assense brouwers gebrouwen, van authentiek Oekraïens graan. Ik zou zeggen, waar wacht je nog op? De tickets gaan hard, verneem ik, dus grijp je kans. De voorstelling speelt van 4 tot 19 oktober.

TICKETS KOOP JE HIER

Liefs,
Lisa

p.s.
Als je nog meer wil dan alleen de theatervoorstelling, zijn er op 5, 12 en 19 oktober van 18:00 - 20:00 ook speciale Graandiners, tijdens die diners ga ik in gesprek met fantastische mensen (journalist Eva Peek, de veteraan Oleksii Mykhailov, schrijver Frank Westerman, journalist Jelle Brandt Corstius en muzikante Katja Dirven) over Oekraïne, onderdrukking, drones, de toekomst, het heden en natuurlijk over graan.